Najczęściej zadawane pytania dotyczące zdrowia konia

Jak rozpoznać, że koń jest chory ?
Jeśli koń kaszle ?
Jeśli koń kolkuje ?
Jeśli koń kuleje ?
Jeśli koń ma opoje czyli obrzęk wierzchołka pęciny ?
Jak wyleczyć grudę ?

OGÓLNE OZNAKI CHOROBY
     Konie mają swoje własne charakterystyczne zwyczaje, a każda zmiana czy odejście od wcześniej obserwowanych przyzwyczajeń powinny wzbudzać nasze podejrzenia. Codzienne dokonywanie rutynowych oględzin i uważna obserwacja pozwolą na wczesne wykrywanie wszelkich nieprawidłowości. Dzięki temu łatwo będzie zastosować odpowiednie środki zaradcze albo poradzić się lekarza weterynarii, zanim sprawy zajdą za daleko.
W szczególności trzeba mieć na uwadze:

• APETYT
  Jeżeli że żłobu ubyło bardzo niewiele paszy albo została cała porcja, należy sprawdzić czy pasza nie jest zepsuta lub zanieczyszczona. Być może nastąpiła zmiana rodzaju paszy. Warto pamiętać, że niektóre konie są bardzo kapryśne, jeżeli chodzi o pożywienie. Jeżeli jednak nie istnieje żadne logiczne wytłumaczenie niejedzenia, należy wziąć pod uwagę możliwość, że jest to jeden z pierwszych objawów choroby.
• POZYCJA
  Jeżeli koń raz po raz kładzie się i leży przez dłuższy czas albo często kładzie się i wstaje, ogląda się na słabizny albo ciągle grzebie nogą, możemy mieć do czynienia z objawami bólu brzucha (bóle kolkowe). Często zdarza się, że bóle występowały już w nocy możemy wywnioskować to po zbitej w pryzmę albo rozrzuconej ściółce czy też źdźbłach słomy, które przylgnęły do sierści.
• OCZY, NOS I PYSK
  Obfita i/albo żółta wydzielina z oczu, nosa albo pyska jest objawem chorobowym. Normalna błona śluzowa wyściełająca oczy, nos i jamę ustną jest błyszcząca i ma różowy kolor. Jeżeli przybiera barwę białą, niebieskawą albo ceglastą, mamy do czynienia z oznaką kłopotów zdrowotnych.
• NOGI
  Nogi konia powinny być suche, twarde i chłodne, z wyraźnie zarysowanymi stawami i ścięgnami. Jeżeli kończyny (lub kończyna) są nabrzmiałe, spuchnięte i/albo gorące może oznaczać to uraz lub chorobę.
• TEMPERATURA
  Do mierzenia temperatury można użyć zwykłego termometru, który wkładamy do dwóch trzecich długości przez odbyt do prostnicy, tak, aby zbiorniczek opierał się o ścianę jelita. Najpierw należy dokładnie strząsnąć termometr. Mierzenie temperatury powinno trwać około jednej minuty. Jeżeli temperatura konia wykracza poza zakres od 37.7 do 38.6 stopni Celsjusza, zwierzę jest chore.
• SIERŚĆ
  W zależności od pory roku i warunków, w jakich przebywają konie, stan ich sierści może być bardzo zróżnicowany. Sucha, szorstka sierść, nadmierne pocenie się albo napięta skóra często świadczą o chorobie zwierzęcia.
• ODDECH
  Normalna częstość oddychania wynosi od dziesięciu do piętnastu wdechów i wydechów na minutę. Jeżeli zaobserwujemy u konia przyspieszony, płytki, ciężki albo głośny oddech może być to objaw choroby.
• MOCZ
  Normalny mocz miewa rozmaity wygląd, od przejrzystego i bezbarwnego do matowego i żółtego, o konsystencji wodnistej albo wręcz gęstej. W razie podejrzeń, co do prawidłowości moczu należy pobrać jego próbkę do czystego wygotowanego słoika z zakrętką i przechowywać w lodówce aż do przyjazdu lekarza weterynarii. Jeżeli koń nie oddaje moczu przez dwadzieścia cztery godziny, a często sprawia wrażenie, że próbuje to zrobić, może to być objawem zatoru spowodowanego kamieniem w pęcherzu. Oddawanie nadmiernych ilości moczu, o czym świadczy przemoczona ściółka, także nie jest normalne. O schorzeniach świadczy mocz o czerwonawo brązowej barwie albo z domieszką krwi.
• KAŁ
  Trzeba sprawdzać odchody koni w stajni i na pastwisku albo okólniku. Obecność bardzo niewielkiej ilości kału może oznaczać, że koń cierpi na zaparcie. Zupełny brak odchodów wskazuje na obstrukcję jelitową. Bardzo twarde małe suche grudki kału świadczą o odwodnieniu i/albo zaparciu. Płynne, wodniste odchody to objaw biegunki.

KASZEL

• Informacje
  Kaszel to właściwie mechanizm obronny mający na celu oczyszczenie dróg oddechowych (tchawicy i płuc) z obiektów utrudniających przepływ powietrza. Jednak zbyt ostry kaszel podrażnia błonę śluzową wyściełającą drogi oddechowe i prowadzi do stanu zapalnego. Konie trzymane w stajniach są bardziej narażone na kaszel niż konie trzymane na pastwisku i wybiegu, głównie ze względu na złą wentylację. Epidemie kaszlu mogą wiązać się z ogromnymi kosztami, szczególnie w przemyśle wyścigowym. Konie cierpiące na kaszel wymagają czasami odpoczynku trwającego całe miesiące.
• Przyczyny
  Może to być występowanie ciał obcych (sieczka, słoma, kurz) w atmosferze, infekcja wirusowa albo bakteryjna, występowanie pasożytów albo alergia.
• Objawy
  Wszystkie wyżej wymienione przyczyny podrażniają i powodują stany zapalne błony śluzowej wyściełającej drogi oddechowe. Kiedy dochodzi do stanu zapalnego, śluzówka wydziela obfitą wydzielinę i nabrzmiewa, co powoduje kaszel będący próbą usunięcia przyczyny podrażnienia. Pierwszymi oznakami choroby mogą być letarg, spadek łaknienia i wodnista wydzielina z nosa, która potem gęstnieje i koń zaczyna kaszleć.
• Postępowanie
  Należy przykryć konia derką. Jeżeli ma wysoką temperaturę i poci się, najlepsza będzie lekka derka. Należy zadbać, by otoczenie konia było wolne od przeciągów i w miarę możliwości jak najmniej zapylone.
  Koń powinien wypoczywać i mieć zapewnione minimum ruchu w postaci dziesięciominutowego stępa rano i wieczorem. Większy wysiłek może doprowadzić do pogorszenia się stanu konia. Powietrze szybko wdychane i wydychane przepływające przez tchawicę podrażnia błonę śluzową, a ruch będzie powodował skoki temperatury ciała.
  Można podawać specjalny syrop przeciwkaszlowy, aby złagodzić podrażnienie gardła. Należy go sączyć na tylną część języka strzykawką.
  Należy wezwać lekarza weterynarii, jeżeli występuje obfita wydzielina z nosa, a koń przestał jeść i ma gorączkę, albo, jeżeli kaszel długo nie ustępuje.
  Antybiotyki nie działają w przypadku infekcji wirusowych, ale w większości przypadków do początkowej infekcji wirusowej dołącza się później wtórna infekcja bakteryjna, którą można łatwo opanować podając antybiotyki. Infekcja czasami obejmuje także płuca, powodując zapalenie płuc, które, jeżeli nie jest natychmiast leczone przez lekarza weterynarii, może uszkodzić tkankę wystarczająco, aby narazić na duży uszczerbek zdrowie konia albo nawet doprowadzić do jego śmierci.
  Konia kaszlącego należy odizolować i umieścić pozostałe zwierzęta jak najdalej od niego. Kaszel bardzo ułatwia rozprzestrzenianie się infekcji, bowiem bakterie albo wirusy dostają się do otoczenia wraz z kropelkami wydzieliny, które są maleńkie i lekkie i mogą być przenoszone przez wiatr na duże odległości. Wspólne pomieszczenia, takie jak biegalnie, stanowisko do mycia albo piaszczyste dołki do tarzania się i pastwiska, to miejsca, gdzie chory koń najłatwiej może zarazić pozostałe zwierzęta.
  Należy dokładnie czyścić żłoby, wiadra z wodą, tranzelki, sprzęt do czyszczenia i własną odzież oraz ręce.

KOLKA

• Informacje
  Schorzenia powodujące ból brzucha u konia ogólnie nazywa się kolką. Istnieją liczne jej rodzaje, począwszy od niezbyt silnego, szybko mijającego bólu, kończąc na ostrych bólach kończących się śmiercią. Dużo łatwiej jest zapobiegać kolce, niż ją leczyć, chociaż ostatnio rośnie procent przypadków wyleczenia. Interesujący jest fakt, że autor spotykał się z powtarzającymi się przypadkami kolki wciąż u tych samych właścicieli. To dowodzi, że przyczyną bywają nieprawidłowości w utrzymaniu zwierząt.
• Przyczyny
  Istnieje wiele przyczyn kolki. Część z nich ma swoje źródło bezpośrednio w nieprawidłowym utrzymaniu koni, inne natomiast to czynniki praktycznie niezależne od człowieka.
  Niezbędna jest regularna kontrola stanu uzębienia konia. Koń wykonuje przy jedzeniu ruch trący, co prowadzi do powstawania ostrych krawędzi po wewnętrznej stronie dolnych zębów trzonowych i zewnętrznych krawędziach górnych zębów trzonowych. Jeżeli zęby pozostaną w takim stanie, doprowadzi to do wytworzenia się bardzo ostrych krawędzi, które będą kaleczyły wewnętrzną stronę policzków i dziąsła. Koń wówczas ma trudności z rozdrabnianiem pokarmu. Źle zaś strawiona pasza zakłóca ruchy jelit i może prowadzić do kolki.
  Nadmierna ilość drobnych części niestrawnych utrudnia trawienie w jelicie. Formują się grudki, które mogą blokować jelito. Osłabienie, wyczerpanie i podekscytowanie mogą wywoływać zaburzenia perystaltyki i przez to prowadzić do kolki. Spowolnienie ruchów jelit prowadzi do zastojów i zalegania treści pokarmowej i zaparcia. Nadmierne skurcze mięśni gładkich albo przyspieszenie ruchów robaczkowych może także być przyczyną bolesnej kolki spastycznej [soastycznego skurczu jelit].
  Spożywanie w dużych ilościach soczystej zielonej paszy prowadzi do nadmiernej produkcji gazów, ponieważ w przewodzie pokarmowym zachodzi proces fermentacji. Wówczas mamy do czynienia z kolką ze wzdęcia.
  Pęczniejące ziarno może spowodować ostre rozszerzenie żołądka, co w niektórych przypadkach kończy się pęknięciem żołądka albo ciężkim ochwatem.
  Larwy Strongyllus vulgaris, węgorka, migrują do ścian mięśniowych arterii powodując obrzęk włókienkowaty, znany jako tętniak. Może to spowodować zablokowanie arterii, a tym samym odcięcie dopływu krwi, prowadzące do obumarcia fragmentu przewodu pokarmowego, który był zasilany przez tę arterię. Regularne i prawidłowe odrobaczanie to niezbędny element zapobiegania kolce.
• Objawy
  Objawy są zróżnicowane, w zależności od nasilenia bólu, a także od długości trwania kolki.
  Są różne, od nerwowości poprzez grzebanie nogą, oglądanie się na słabizny, stanie na sztywno wyprostowanych czterech nogach, pocenie się, osowiały wygląd, kładzenie się, tarzanie się, kopanie i brak zainteresowania paszą i wodą. Może występować zaparcie albo kał może być zbyt rzadki czy też z kolei w formie stwardniałych drobnych kulek.
• Postępowanie
  Jeżeli u konia występuje więcej niż dwa z wyżej wymienionych objawów, natychmiast należy wezwać lekarza weterynarii. Ważne jest, by opiekun był zorientowany we wszystkich normalnych zachowaniach konia, żeby móc rozpoznać zachowania patologiczne i szczegółowo zapoznać lekarza weterynarii z historią choroby. Lekarz między innymi zmierzy tętno, temperaturę, skontroluje oddech i za pomocą stetoskopu zbada brzuch i serce, przeprowadzi badanie przez odbyt, a także nakłucie jamy brzusznej, i zbada liczbę czerwonych ciałek krwi na milimetr sześcienny.
  Na podstawie wyników badania lekarz weterynarii zdecyduje, czy dany przypadek wymaga zastosowania terapii lękowej czy ingerencji chirurgicznej. W przypadku zabiegu chirurgicznego czas jest decydującym czynnikiem. Wielu ludzi uważa, że koń cierpiący na skręt jelit jest skazany na śmierć. Nie jest to prawdą, jeżeli odpowiednio szybko wezwiemy lekarza.

GRUDA

• Informacje
  Jest to zapalenie skóry na tylnej części pęciny i pomiędzy piętkami. Częściej występuje na nogach zadnich niż na przednich.
  Przyczyny
  Stanie albo praca na mokrym albo błotnistym podłożu sprawia, że skóra staje się bardziej podatna na infekcje. Skóra na tylnej części pęciny może zostać uszkodzona drobinami piasku albo przy zakładaniu pęt. Jeżeli ta okolica jest cały czas wilgotna i myta mydłem, może dojść do podrażnienia.
• Objawy
  Koń nie pozwala dotykać chorego miejsca. We wczesnych stadiach skóra jest zaczerwieniona, a potem zaczyna krwawić. Czasem dochodzi do utraty włosów i mogą powstać głębokie pęknięcia ze zgrubiałą skórą na brzegach. W ciężkich przypadkach obrzęk pęciny i stawu pęcinowego może doprowadzić do okulawienia.
• Postępowanie
  Należy dbać, aby nogi konia były suche, ograniczając opłukiwanie do minimum, umieszczając konia na twardym, suchym wybiegu i dbając, by pracował na suchym podłożu.
  Po treningu starannie usuwamy ziarnka piasku z tylnej części pęcin i spomiędzy piętek. Ziarnka piasku bardzo często powodują otarcia, szczególnie, jeżeli utkwią w pęknięciach skóry.
  Jeżeli mamy do czynienia ze starą suchą grudą, nakładamy maść cynkową lub tranową w celu zmiękczenia skóry i zminimalizowania pęknięć. Jeżeli skóra jest wilgotna i wysiękowa, należy zastosować gencjanę w celu jej wysuszenia.
  Trzeba zapewnić dostęp powietrza do chorego miejsca. Bandaże utrzymują wilgoć i zbierają ziarnka piasku, przez co zaczynają działać jak papier ścierny. Jeżeli pęciny są spuchnięte i występuje wysięk, należy wezwać lekarza weterynarii.

KULAWIZNA

• Informacje
  Koń, który kuleje, może być niezdolny do pracy albo osiąga wyniki poniżej swych możliwości. Kulawizna może być wynikiem odczuwania bólu - koń wówczas oszczędza bolącą nogę. Przyczyną może też być obniżona ruchomość stawu, kiedy koń nie jest w stanie wystarczająco rozprostować kończyny.
  Podobnie jak ludzie, konie różnią się pod względem sposobu poruszania. Różne rasy mają różne chody, ale nawet w obrębie tej samej rasy poszczególne konie różnie się poruszają. W większości wypadków natychmiast zauważamy, że koń kuleje, ale czasem trzeba do tego doświadczonego oka.
  W większości przypadków konie kuleją na przednią nogę, ponieważ to przednie nogi utrzymują 60-65% ciężaru ciała, jednocześnie biorąc też udział wraz z zadnimi kończynami w procesie przemieszczania się naprzód. W większości wypadków przyczyna dolegliwości jest umiejscowiona na odcinku pomiędzy kopytem i nadgarstkiem. Rejon stawu łokciowego i ramienia rzadko bywa przyczyną kulawizny.
• Przyczyny
  Są to urazy, infekcje, złe żywienie (zachwiana równowaga wapnia), wady wrodzone, zaburzenia pracy układu nerwowego i zaburzenia krążenia.
• Objawy
  Są one bardzo charakterystyczne. Z ostrą kulawizną mamy do czynienia, kiedy koń nie może postawić nogi na ziemi, natomiast łagodniejsza charakteryzuje się tym, że zwierzę chodzi, ale utyka. Kulawizna może być określona jako chroniczna, jeżeli koń nie kuleje bardzo wyraźnie albo, jeżeli kuleje z przerwami od dłuższego czasu. Czasem koń kuleje tylko natychmiast po wyjściu ze stajni, a niekiedy zaczyna kuleć po zakończeniu pracy. Objawy, które bywają powiązane z kulawizną, to stan zapalny, podwyższona miejscowo temperatura, obrzęk i ból przy obmacywaniu, lecz w niektórych przypadkach symptomy te nie występują.
  Umiejscowienie i przyczyny kulawizny czasami łatwo jest określić, na przykład może to być zagwożdżenie lub nagwożdżenie.
  To, że koń kuleje, można zaobserwować już w stajni. Należy obejrzeć zwierzę w pozycji stojącej i sprawdzić, czy równo obciąża wszystkie nogi, czy nigdzie nie widać obrzęku albo śladów urazów, takich jak skaleczenia, siniaki czy zadraśnięcia.
  Można poprosić o wyprowadzenie konia ze stajni, tak, aby można było obejrzeć go w ruchu na twardym równym podłożu, najlepiej betonie albo asfalcie. Prowadzący powinien patrzeć prosto przed siebie, a nie na konia, aby zwierzę szło swobodnie, bez zakłócania toru ruchu i ograniczania swobody głowy.
  Prowadzący powinien najpierw poprowadzić konia oddalając się od obserwatora w prostej linii na jakieś 25 metrów, następnie ostro zakręcić w lewo (koń po zewnętrznej) i przyprowadzić konia w stronę obserwatora. Obserwator powinien się cofnąć i obserwować przechodzącego konia z pewnej odległości, a następnie idącego jeszcze przez 25 metrów. Wreszcie prowadzący powinien zakręcić w prawo (koń po wewnętrznej) i przeprowadzić pacjenta jeszcze raz przed obserwatorem.
  Tę samą procedurę należy powtórzyć w kłusie, a następnie po obwodzie koła, najpierw w lewo, potem w prawo, podczas gdy obserwator znajduje się w środku koła.
  Należy przyjrzeć się ruchowi głowy konia, ponieważ przy stawianiu chorej nogi głowa się podnosi, aby ją odciążyć. To zjawisko zwane jest kiwaniem głową.
  Jeżeli koń kuleje na obie przednie albo zadnie nogi, jego ruch będzie sztywny i przerywany.
  Koń, który kuleje, może mieć krótszy wykrok (tak zwane "skracanie").
  Jeżeli przy oglądaniu konia w stępie czy kłusie trudno się zorientować, czy kuleje, sprawa może się wyjaśnić, jeżeli koń pochodzi pod jeźdźcem.
  Jeżeli obserwator uważnie słucha odgłosu kopyt końskich na twardym podłożu, nieregularność rytmu może umożliwić rozpoznanie ku-lawizny.
  Kulawiznę czasem można wykryć przez obmacywanie. Należy zacząć od kopyta, sprawdzając, czy się nie grzeje w którymś miejscu, a następnie uderzać lekko młotkiem w różnych miejscach, aby upewnić się, że nie sprawia to koniowi bólu. Jeżeli przyczyną kulawizny okaże się kopyto, należy zdjąć podkowę, sprawdzić podkowiaki i otwory po nich i dokładnie oczyścić podeszwę, szukając ukłuć, siniaków, podbić i pęknięć.
  Nogę należy obmacać, w szczególności stawy, sprawdzając, czy temperatura nie jest podwyższona i czy nie ma obrzęku. Następnie należy naciskać, ściskać i zginać stawy sprawdzając, czy koń nie odczuwa w którymś miejscu bólu i czy ruchomość stawów jest dobra.
• Postępowanie
  Jeżeli kulawizna jest trudna do rozpoznania i niewyraźna, należy wezwać lekarza weterynarii, ponieważ dysponuje on dogłębną wiedzą na temat anatomii i fizjologii konia, jest doświadczony i prawdopodobnie już miał do czynienia z podobnymi przypadkami, a także w razie potrzeby może posłużyć się aparaturą medyczną, taką jak aparat rentgenowski, przyrząd do badania kopyt (np. czułki kopytowe) i urządzenie do blokady nerwów.
  Sam właściciel konia może pomóc w postawieniu diagnozy przedstawiając dokładną historię choroby, obejmującą datę ostatniego kucia, ostatniej jazdy i jej intensywności, w której chwili koń okulał -przed, podczas, czy po jeździe, czy następnego dnia, i na jakiej powierzchni koń pracował.
  Lekarza weterynarii należy wezwać, kiedy koń rzeczywiście kuleje, a nie po tygodniu stania, kiedy już czuje się świetnie. Nie należy ustalać daty wizyty lekarza, jeżeli koń otrzymał środki przeciwzapalne, ponieważ maskują one kulawiznę i zaciemniają obraz. Jeżeli nie ma pewności, na którą nogę koń kuleje, nie trzeba udawać, że się wie, i wmawiać lekarzowi, że jest to, na przykład, prawa przednia. Wówczas będzie on tylko marnował czas badając dokładnie wskazaną nogę, podczas gdy chora może być zadnia.

OPOJE

• Informacje
  Fachowo wodniak pochewki ścięgna mięśnia prostownika wspólnego palców [jest to rodzaj opoja].
  Jest to obrzęk pochewki ścięgna blisko wierzchołka pęciny. Zazwyczaj po obu stronach stawu pęcinowego widoczne jest powiększenie objętości.
• Przyczyny
  Ciężka praca, szczególnie w przypadku młodych, niedojrzałych koni.
• Objawy
  Obrzęk jest miękki i ruchomy pod skórą. W wielu przypadkach jednak koń nie kuleje.
• Postępowanie
  Środki zaradcze to odpoczynek, opłukiwanie zimną wodą i smarowanie balsamem ochładzającym. Czasem niezbędne jest przeprowadzone przez lekarza weterynarii drenowanie.

Źródło książka "Koń. Rasy, pielęgnacja, wychowanie, tresura" Tim Hawcroft